KOLA

Owoce Cola acuminata (kola zaostrzona), tropikalnego drzewa z rodziny Zatwarowate (Sterculiaceae), nazywane są często ?orzeszkami kola”, choć z botanicznego punktu widzenia termin jest nieprawidłowy. Owoce drzewa kola są gwiazdkowate, złożone z 5 mieszków o skórzastej okrywie i zawierają w każdym mieszku od 3 do 8 nasion, wielkości gołębiego jaja (ale nie ich kształtu, gdyż nasienie koli jest kanciaste lub płasko-wypukłe, nie zaś kuliste). Nasiona te zawierają kofeinę, dlatego mieszkańcy Afryki Równikowej, także tubylcy innych rejonów świata żują ?orzeszki” kola jako nieszkodliwy środek pobudzający. Zażywanie ich można przyrównać do picia czarnej kawy lub herbaty. Kola zaostrzona ? Cola acuminata lub inny gatunek ? Cola vera, czyli kola prawdziwa (ang. Cola, Colanuttree), jest drzewem do 12 m wysokim, przypominającym pokrojem nasze drzewa kasztanowe. Podobieństwo jest tylko w kształcie, czyli pokroju obu rodzajów drzew, ponieważ liście, kwiaty i owoce mają zupełnie odmienne. Liście koli zaostrzonej są zimozielone, skórzaste, jajowatolancetowate, długości do 22 cm, całobrzegie. Okwiat jest złożony z 5-6 żółtawych, czerwonożyłkowanych działek, przy czym okwiat męski zawiera liczne pręciki zrośnięte w rurkę, a okwiat żeński ? jeden kulisty słupek. Ciekawe jest wyrastanie kwiatów wprost z pnia i grubszych gałązek (kaulifloria), tak jak u kakaowca. Pochodzi z Afryki Zwrotnikowej, Środkowej i Zachodniej i rośnie pospolicie w tropikalnych lasach Togo, Dahomeju, Nigerii, Kamerunu, Kongo i Angoli. Uprawiana jest też w Indiach Zachodnich, Brazylii, Azji Zwrotnikowej. W nasionach koli, jak wspomniano, występują alkaloidy: kofeina (2-2,7%) i teobromina 0,01%, poza tym ? kola- tyna 0,5-0,6%, błonnik 10-12%, skrobia 18-25%, garbniki 1,2-2% oraz nieco olejku eterycznego, nadającego ?orzeszkom” specyficzny zapach. Pobudzające działanie surowca uwarunkowane jest kofeiną, kolatyną i teobrominą. W lecznictwie surowcem są nasiona wyjęte z mieszków, a ponadto pozbawione łupiny nasiennej. Są to więc same liścienie zarodka nasienia i dlatego w farmacji surowiec pozyskiwany z koli znany jest jako Embryo Colae (zarodek koli), Cotyledones Colae (liścienie koli) lub Semen Colae (nasienie koli). Z surowca przygotowuje się różne formy leków i parafarmaceutyków, wykorzystując pobudzające, orzeźwiające i tonizujące działanie kofeiny. Świeże nasiona, wydobyte z dojrzałych owoców, mają silniejsze działanie niż nasiona suche, dlatego zaleca się przechowywać je w koszyczkach z wilgotnym mchem, jeśli mają być spożywane do żucia w stanie świeżym (podczas żucia kofeina uwalnia się stopniowo, co przedłuża okres jej działania na organizm). Suszone i zmielone nasiona służą do przygotowywania napoju orzeźwiającego przypominającego kawę lub słodkich, chłodzących napojów bezalkoholowych, jak słynna na całym świecie coca-cola lub pepsi-cola. Wyciągi z nasion kola bywają też dodatkiem do czekolad, kremów, likierów i innych wyrobów tego typu. Czekolada z kolą wchodzi często w skład posiłku alpinistów, lotników, narciarzy czy turystów, stanowiąc dla nich ?zastrzyk energii”. W Afryce kola stanowi liczący się produkt eksportowy, a także używana jest szeroko przez mieszkańców jako środek zmniejszający uczucie głodu, pragnienia i zmęczenia, pozwalający im przeżyć nieco lżej wyjątkowo ciężkie warunki egzystencji. Z tego też względu przez niektóre plemiona afrykańskie nasiona koli są traktowane jako amulet, fetysz lub nadaje się im inne znaczenie kultowe. Nie można też zapominać o tym, że kola w niektórych przypadkach jest traktowana również leczniczo.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.