MANGOSTAN

Mangostan właściwy, inaczej smaczelina, żółciecz smako­wita albo garcynia (Garcinia mangostana, ang. Mangosteen) ? indonezyjskie drzewo ? reprezentuje botanicznie rodzinę Dziurawcowatych (Guttiferae), a więc tę samą, do której należy nasz popularny dziurawiec (Hypericum perforatum), gatunek tak wydawałoby się odległy od egzotycz­nego owocu.

Mangostan pochodzi z Indonezji (Malezji), gdzie jest uprawiany powszechnie, ale na niewielką skalę. Obecnie uprawy mangostanu są w całym tropiku, zwłaszcza w kra­jach Ameryki i Afryki. Drzewo dostarcza przede wszystkim jadalnych owoców, ale także kory, z której pozyskuje się przez nacięcie gumę, zwaną ? gumiguta, mającą pewne znaczenie przemysłowe.

Owocem mangostanu jest jagoda, bardzo urodziwa z wy­glądu, przypominająca kształtem i wielkością (do 10 cm średnicy) dużą mandarynkę albo jabłko. Przy szypułce owo­cu występują cztery listki kielichowe, duże, mięsiste, pod­winięte, jaskrawoczerwone (właśnie ponad tymi działkami kielicha rozrasta się młody owoc, po przekwitnieniu rośliny i opadnięciu płatków korony). Na szczycie owocu osadzone są cztery gwiaździste, jaskrawoczerwone znamiona słupka.

Skórka owocu jest twarda, gruba (do 1 cm grubości) o pięknej, ciemnopurpurowej lub ciemnofioletowej barwie. Najlepiej jest naciąć ją nożem dookoła owocu i zdjąć górną połówkę skórki, która nie jest mocno zrośnięta z miąższem owocu. Ujrzymy wówczas, że skórka ma od wewnątrz śliczną, świeżą, delikatną, różową barwę; na skórce można też zaobserwować zastygłe, żółte kropelki soku (uwaga, sok ten pozostawia na tkaninach trudne do wywabienia plamy).

 

Miąższ owocu składa się z 5-7 luźno ułożonych segmen­tów, dających się łatwo wyjąć z owocu. Są one śnieżnobiałe, czasem kremowe, z delikatną siateczką różowych i żółtych niteczek na powierzchni. W miejscu zetknięcia się segmen­tów miąższ jest nieco przeświecający z zielonkawym od­cieniem. W środku każdego segmentu znajduje się jedno owalne, żółtawe nasienie. Z botanicznego punktu widzenia miąższ owocu tworzy się tu jako ?płaszcz” (osnówka) dla nasion, mimo to często spotyka się owoce całkiem bez- nasienne.

Mangostan jest jednym z najsmaczniejszych owoców tropikalnych. Smakiem oraz zapachem przypomina poma­rańczę, morelę i ananasa, jest orzeźwiający i wręcz rozpływa się w ustach. Niestety, jest też wyjątkowo nietrwały i daje się przechowywać zaledwie kilka dni. W miejscach nawet lekkich obić owocu miąższ natychmiast przebarwia się na brązowo i bardzo szybko się psuje. Trzeba też dodać, że aromat owocu jest związany z jego całkowitą dojrzałością. Owoce zebrane za wcześnie z drzewa nie dojrzewają podczas przechowywania.

Jest więc spożywany przede wszystkim na surowo, natychmiast po zbiorze, jako wykwintny owoc deserowy, dostępny raczej tylko dla tubylców w krajach, gdzie uprawia się mangostan. Natomiast w handlu światowym mangostan ma mały udział, ze względu na trudności w transporcie czy przechowalnictwie, wynikające z nietrwałości owoców. Pew­ną liczbę owoców przerabia się na konserwy (kompoty, soki) lub zamraża (traci jednak wtedy na smaku).

Mangostan największe znaczenie spożywcze ma w kra­jach, gdzie jest uprawiany. Jest tam bardziej ceniony niż po­marańcze czy banany.

Tymczasem uprawa mangostanu też nie należy do łatwych, a sady mangostanowe nie dają wysokich plonów. Mangostan rozmnaża się z nasion, a nasienie tworzy się tu nie z zapłodnionej komórki jajowej w woreczku zalążkowym słupka kwiatu (tak jak u wszystkich innych roślin kwiato­wych), ale z wewnętrznej tkanki ścianki samej zalążni.

W tych warunkach siewki są identyczne z rośliną macierzys­tą, która wydała nasiona. Ogrodnicy mówią wówczas, że odmiana ?powtarza z nasienia” (nie ma naturalnej rekombinacji genów, jaka zachodzi przy połączeniu komórki jajowej z gametą męską, tj. pyłkiem kwiatowym). Mangostan ?powtarza” swoje cechy bardzo dokładnie, widoczne muta­cje (zmiany genetyczne wywołane czynnikami zewnętrz­nymi) zachodzą w tym gatunku niesłychanie rzadko. Jak pisze profesor Pieniążek ? poza dwoma znanymi wyjątka­mi ? wszystkie uprawiane na świecie drzewa mangostanu, praktycznie rzecz biorąc, stanowią jedną odmianę ogrod­niczą. Tymi znanymi wyjątkami są dwie odmiany: jedna dojrzewająca późno, a druga ? wcześniej, odznaczająca się kwaśniejszymi owocami.

Nasiona, choć łatwo kiełkują, to jednak dalej rozwijają się z trudnością (siewki są słabe i masowo zamierają). Trzeba wielkich starań i wielu pracochłonnych zabiegów, aby otrzymać młode drzewka i założyć z nich sad. Sad mango­stanu wchodzi późno w okres owocowania, bo najwcześniej w 8., a czasami dopiero w 20. roku życia. Jeżeli dodamy, że tylko niewielka część owocu jest jadalna, to niech nie dziwi wysoka cena mangostanu na rynkach światowych. Zalicza­ny jest on do grupy najdroższych owoców świata.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.