LOTOS OWOCOWY I OWOCE KAKI

Znana jest także roślina nazywana lotosem owocowym (czes. Lotos ovocny) lub lotosem śliwkowym (niem. Lotuspflaume), która jednak nie jest prawdziwym lotosem, czyli rośliną wodną z rodziny Nympheaceae. Jest to w rzeczy­wistości hurma kaukaska albo hebanek jagodowy (Diospyros lotus) ? roślina drzewiasta, lądowa (a nie wod­na), reprezentująca rodzinę Hebankowatych ? Ebenaceae.

Owoce tej rośliny, kuliste, niebieskoczarne lub fioletowe jagody, wielkości małej śliwki albo raczej dorodnej czereśni, znane są w handlu pod różnymi nazwami ? jako ?czarne daktyle”, ?śliwki daktylowe” (ang. Dateplum, niem. Dattelpf­laume) lub wymieniany ?lotos owocowy” (czes. Lotos albo Tomel ovocny) lub zwyczajny (czes. Lotos albo Tomel obecny).

Hurma kaukaska jest krzewem lub niewielkim drzew­kiem wysokości 5-10 (20) m, rosnącym głównie w Azji Mniej­szej, Iranie, Afganistanie, na Zakaukaziu, ale także często w Chinach, Indiach i Japonii, w mniejszej ilości ? w USA i Południowej Europie (jako drzewo parkowe).

Owoce typu jagodowego nie są specjalnie smaczne, tylko kwaśne i bardzo cierpkie (zawierają dużo garbników ? ta­nin). Smaczniejsze są po sparzeniu gorącą wodą, ale najwięk­szą ich ilość przerabia się na wino i inne alkoholowe wyroby o charakterystycznym wytrawnym, cierpkim smaku.

Rodzaj Diospyros, czyli hebanek, dostarcza jeszcze in­nych, bardziej znanych i smaczniejszych owoców, a miano­wicie z gatunku Diospyros kaki ? hurma wschodnia pozys­kiwane są owoce kaki (persymona) ? kaki albo persy- mona. Owoce kaki zwane są także figami (lub śliwkami) kaki lub Sharon (ang. Kaki Persimmon, Chinese Persimmon, Japanese Persimmon, Kakee Plum) albo chińskimi śliwodaktylami (niem. Chinesische Dattelpflaume). Są to jajowate, duże, ważące od 0,1 do 0,5 kg i średnicy 3-10 cm, pomarań­czowej barwy jagody. Barwą, kształtem i wielkością przypo­minają pomidory; można je jednak odróżnić od pomidorów obecnością czterech szerokich (nieraz falistych) działek kieli­cha, który zachowuje się na szczycie owocu kaki. Barwa owoców kaki (różnych odmian) bywa również ciemnoczer­wona, brunatna lub nieomal czarna. Owoce są pokryte gładką, cienką skórką, a na szczycie owocu zachowują się, jak wyżej wspominam, działki kielicha. W miąższu owocu tkwią brązowe nasiona (od 1 do 10, najczęściej ? 5), dość grube i twarde, owalne lub podłużne, przypominające pestki dyni i zakończone niewielkim dziobkiem. Niektóre odmiany persymony dostarczają owoców nie zawierających nasion.

Miąższ owoców może być twardy i nieco mączysty lub też bardzo soczysty, miękki i galaretowaty.

Roślina dostarczająca tych owoców jest drzewem wyso­kim do 15-20 m, rosnącym w Chinach, Japonii, Korei, Indonezji, a poza tym w południowych rejonach Ameryki Północnej (Kalifornia, Floryda) oraz Europy. Największe znaczenie uprawowe ma jednak w Chinach i jeszcze kilka­naście lat temu zajmowała tam pierwsze miejsce w produkcji owoców, wyprzedzając nawet popularne gatunki cytrusów.

Persymona zrzuca liście na zimę, toteż może wytrzymać dość niskie temperatury, nawet mrozy do ? 18°C. Jest odporna także na przymrozki wiosenne, bo kwitnie dopiero w drugiej połowie maja i na początku czerwca. Liście jej, rozwijające się znacznie wcześniej, bo już w marcu, są błyszczące, długości do 15 cm. Kwiaty wykształca trzech rodzajów ? żeńskie, męskie i obupłciowe. Wiele odmian ma kwiaty tylko żeńskie i wtedy wymagają zapylenia obcym pyłkiem. Natomiast owoce persymony mogą się tworzyć nie tylko z żeńskich zapylonych kwiatów (wtedy zawierają też nasiona), ale i powstawać partenokarpicznie ? bez uprzed­niego zapylenia (są to owoce beznasienne).

 

W kwiatach żeńskich bardzo silnie rozwinięte są działki kielicha (jest ich cztery), które nie odpadają po przekwitnieniu, lecz się rozrastają. Znajdujemy je zawsze na szczycie dojrzałych owoców.

Persymona jest drzewem długowiecznym i spotyka się nawet 300-letnie okazy jeszcze owocujące.

Owoce kaki, czyli persymony, są smaczne, bardzo po­żywne, jadane w stanie surowym lub suszone. Są też często przerabiane na dżemy, marmolady i inne przetwory, w tym alkoholowe (wina, likiery). Wysuszone owoce persymony zawierają aż 62% cukru i smakiem przypominają figi lub daktyle. Używane są w cukiernictwie.

Owoce zawierają od 16 do 19% glukozy i fruktozy, po­nad 1% białka, 0,55% tłuszczu i bardzo mało kwasów or­ganicznych (0,1-0,15%). Zawartość witaminy C jest średnia, od 15 do 30 mg%, poza tym występuje sporo prowitaminy A (karotenu).

Najbardziej charakterystyczną cechą owoców persy­mony jest wysoka zawartość garbników. Wynosi ona od 0,1 do 1,5% w zależności od odmiany (najczęściej jednak powyżej 1%).

Ogólnie biorąc, owoce zawierające dużo garbników są na ogół niesmaczne, prawie niejadalne, a spożywane w więk­szych ilościach powodują nieprzyjemne przypadłości żołąd­kowe. Toteż przy uprawie persymony dla celów spożyw­czych dąży się do otrzymania odmian o owocach zawierają­cych jak najmniejszą ilość garbników. Takie odmiany do­starczają owoców słodkich, deserowych, pozbawionych cierpkości (np. odmiana Sharon, Fuyiu, Deliciosus), które moż­na spożywać, jeśli nawet są jeszcze twarde i niezupełnie doj­rzałe. Miąższ owoców tej grupy ma barwę ciemnożółtą lub pomarańczową. Jednak na ogół do spożycia przeznacza się owoce zupełnie dojrzałe, o mazistym miąższu i małej za­wartości garbników. Nierzadko, gdy kupione owoce są jeszcze niezbyt dojrzałe i smaczne, można ten proces przyśpie­szyć przez zanurzenie ich w ciepłej wodzie (o temperatu­rze 40-50 °C) lub w wodzie wapiennej na 1-3 dni.

Innym sposobem pozbawienia cierpkości owoców per­symony jest ich pozostawienie na drzewie aż do pierwszych przymrozków. Przemarznięte owoce (nieraz pozostawia się je w kopcach ziemnych na zimę) przeznacza się do spożycia dopiero wtedy, gdy zupełnie zmiękną i stracą cierpkość. W związku z tym wyjątkowo pięknie wyglądają sady persymony na początku zimy, kiedy drzewa już straciły wszys­tkie liście, ale na gałęziach wiszą złote kule owoców, lśniące w bladych promieniach słońca.

Chińczycy od wielu setek lat stosowali różne sposoby przyśpieszania dojrzewania owoców persymony. W niektó­rych prowincjach chińskich umieszczano owoce w szczelnych pomieszczeniach, a modlący się mnisi okadzali je spe­cjalnymi trybularzami, w których spalały się kadzidła. Aro­matyczne dymy kadzideł nie tylko powodowały mięknięcie owoców, ale i pozbawiały je niemiłej cierpkości.

Persymona jest w Chinach drzewem owocowym najplenniejszym ze wszystkich uprawianych w tym kraju. Owocuje ona bardzo regularnie i corocznie. Nie wymaga też prawie żadnych zabiegów ochronnych, nie smakuje bowiem szkod­nikom owadzim ani innym. Zresztą owoce persymony same zawierają substancje (garbniki), które są zabójcze dla wielu patogennych grzybów czy bakterii.

Owoce persymony w Chinach należą do najtańszych (są tańsze niż owoce cytrusowe czy jabłka), toteż są podstawo­wymi owocami, którymi żywi się uboga ludność tego kraju.

Najlepsze odmiany deserowe persymony to Sharon, Deliciosus, Fuiyu.

Owoce Diospyros kaki mają też pewne znaczenie prze­mysłowe, zwłaszcza że uprawia się bardzo dużo odmian tej rośliny o różnej zawartości garbników i obok owoców deserowych znajdują się takie, które wykorzystuje się w innym celu. Na przykład sok z owoców persymony, zawierający dużo garbników, jest używany do garbowania bardzo deli­katnych skór (safianowych) oraz do produkcji farb. Sokiem tym nasyca się też sieci rybackie oraz drewniane części łodzi, aby zapobiec gniciu.

Wyciąg taninowy (garbnikowy) z owoców kaki lub wyi­zolowana frakcja garbników znalazły ostatnio zastosowanie lecznicze oraz kosmetyczne. W medycynie zastosowanie mają preparaty przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe z kaki, ponadto niwelujące stopień zatrucia toksynami bakteryj­nymi lub zatrucia jadem węży (kobry).

Preparaty otrzymywane z owoców kaki o wysokiej za­wartości garbników używane też są jako środki ochrony roślin uprawnych, głównie w chorobach wirusowych, np. przy porażeniu tytoniu wirusem mozaiki tytoniowej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.