DRZEWO BOCHENKOWE

Drzewo bochenkowe (Artocarpus heterophyllus lub Artocarpus integrifolia, ang. Jackfruit lub Jack) to roślina z rodziny Morwowatych (Moraceae), rośnie na obszarze Indii, Malezji i Indonezji. Uprawiane jest tamże, a poza tym w Afryce Wschodniej, Brazylii i na Antylach oraz w innych miejscach o gorącym klimacie.

Drzewa bochenkowe uprawiano już przed tysiąclecia­mi w Indiach i na Cejlonie. W XVI wieku Portugalczycy przenieśli je do Brazylii i na Karaiby na długo przed wpro­wadzeniem tu drzew chlebowych dostarczanych przez po­krewny gatunek.

Drzewo bochenkowe (bochenkowiec) jest zupełnie podo­bne do drzewa chlebowego, tylko liście ma nieco mniejsze. Wyrasta do wysokości 25 m i dostarcza największych owo­ców w świecie roślin. Owoce bochenkowca mogą ważyć na­wet 40 kg (średnio jednak ważą od 10 do 15 kg). Mają one od 30 do 90 cm długości, a ich średnica wynosi od 25 do 50 cm. Drobne gałązki drzewa nie utrzymałyby takich ciężarów i dlatego owoce wyrastają wprost z pnia (zjawisko takie na­zywa się kauliflorią; jest to wyrastanie kwiatów żeńskich na specjalnych krótkich pędach z pnia głównego lub grubych konarów).

Owoc drzewa bochenkowego powstaje z bardzo wielu kwiatów oraz środkowej osi kwiatostanu. Na jego powierz­chni widać wiele setek krótkich, tępych kolców. Każdy z nich stanowi resztę jednego kwiatu. Zewnętrzna okrywa owocu utworzona z tych kolców jest tak twarda, że dojrzały owoc trzeba niekiedy rąbać siekierą lub tasakiem, aby się dostać do jego wnętrza.

O ile owoce drzewa chlebowego spożywa się najczęściej po upieczeniu, o tyle owoce drzewa bochenkowego należy uznać za deserowe. Spożywa się je prawie wyłącznie na su­rowo. Miąższ jest barwy białokremowożółtawej, a nawet brązowej w pełni dojrzałości, słodki, soczysty, lecz, niestety, nieładnie pachnie. Nie ma wprawdzie tak odrażającego zapachu jak durian, ale świeży miąższ wydaje jednak nie­przyjemny aromat zgnilizny. Zapach ten daje się usunąć przez moczenie owocu w osolonej wodzie.

Niedojrzały owoc jest bardzo bogaty w skrobię i zawiera jej ponad 40%. W trakcie dojrzewania część skrobi prze­kształca się w cukier.

Miąższ jada się przeważnie jako deser na surowo lub rza­dziej gotuje jak warzywa lub dodaje do zupy. W Indonezji i Indiach owoce drzewa bochenkowego, zwane popularnie Jack, spożywa się z innymi potrawami, np. z ryżem, mie­lonym mięsem i orzechami kokosowymi. Z bardzo dojrza­łych owoców przyrządza się dżemy, natomiast niedojrzałe suszy się i proszkuje, a tak przygotowanego surowca używa się jako przyprawy lub do zagęszczania sosów czy zup.

Nasiona (w dużym, wyrośniętym owocu drzewa bochen­kowego może ich być od 100 do 600) piecze się jak kasztany, do których są podobne w smaku.

Należy tu wyjaśnić, że w uprawie, oprócz różnych gatunków i odmian Chlebowców (roślin z rodzaju Artocarpus), znajdują się dwa główne typy tych roślin, różniące się zasadniczo owocami. Jeden typ owoców nazywa się owocem chlebowym (niezależnie, czy pochodzi z drzewa bochen­kowego czy chlebowego), drugi typ ? kasztanowym. Wiel­kość ich jest taka sama, przeciętnie od 1 do 2 kg, i zewnętrzny wygląd bardzo podobny. Natomiast owoc chlebowy nie tworzy nasion, cały wypełniony jest jadalnym miąższem (także po upieczeniu lub ugotowaniu). Zaś owoc kasztanowy wewnątrz jest szczelnie wypełniony brązowymi nasionami wielkości kasztanów. Spożywa się je po upieczeniu, a smaku­ją jak kasztany jadalne (marony).

Na niektórych wyspach Indonezji nadcina się żeńskie kwiatostany drzewa bochenkowego i zbiera wyciekający z nich słodki syrop. Przyrządza się z niego napoje bezalkoho­lowe lub z niewielką zawartością alkoholu.

Wśród drzew bochenkowych uprawianych z siewu znaj­dują się osobniki rodzące owoce wysokiej wartości, w któ­rych cały miąższ jest smaczny. Jest jednak wiele i takich, w których tylko miąższ otaczający nasiona dojrzewa, co widać po jego zbrązowieniu, mięknie i staje się smaczny. Reszta pozostaje twarda i prawie niejadalna. Prowadzi się więc na plantacjach nieustanną selekcję, aby wybrać najbar­dziej wartościowe odmiany tego bardzo lubianego Jacka.

Innym gatunkiem rodzaju Artocarpus, oprócz drzew bochenkowego i chlebowego, jest champedak (Artocarpus champedak). Drzewo champedaka wyglądem i owocowa­niem przypomina drzewo chlebowe i bochenkowe, ale jego owoce (zbliżone wyglądem bardziej do drzewa bochenkowe­go) są mniejsze ? ważą do 5 kg, rzadko więcej, oraz są bar­dziej wydłużone (długość do 35 cm i średnica do 15 cm). Sma­kiem champedak przypomina owoc drzewa bochenkowego, może jest trochę smaczniejszy, ale jego zapach jest też nieprzyjemny. Nasiona champedaka spożywa się również po upieczeniu jak jadalne kasztany.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.