ORZECH PISTACJOWY

Orzechów pistacjowych dostarcza pistacjowe drzewo, czyli pistacja właściwa (Pistacia vera, ang. Pistachia, Pistachio lub Common Pistache) z rodziny Nanerczowatych (Anacar- diaceae).

Roślina pochodzi z pogranicza Azji Środkowej i Azji Mniejszej i znana jest na tym terenie przynajmniej od 2000 lat. Obecnie uprawiana najczęściej w Turkmenii, Afgani­stanie, Iranie, Iraku, Syrii, Izraelu, Turcji oraz w Basenie Morza Śródziemnego (Włochy, południowa Francja, Gre­cja, Tunis ) i nad Morzem Czarnym (głównie w Bułgarii). Bardzo znane europejskie uprawy pistacji są w Grecji w rejonie Tesalonik.

Drzewo pistacjowe jest drzewem średniej wysokości (do 10 m wysokości), o koronie gęstej, rozłożystej, ulistnionej owalnymi, całobrzegimi listkami. Kwiaty pistacji (rozdzielnopłciowe) zebrane są w duże kwiatostany ? wiechy.

Owocem pistacji jest pestkowiec owalny, na końcach lekko zakrzywiony, podobny do owocu oliwki. Zewnętrzna jego okrywa jest niejadalna, cienka jak u migdała. W miarę dojrzewania jej zielona barwa przechodzi w żółtą i pur­purową, a następnie pęka i odpada. Okrywy zbiera się nie­kiedy i używa jako surowca do wyrobu cennych barwników, stosowanych zwłaszcza do barwienia jedwabiu i dywanów (słynne dywany turkmeńskie i tureckie).

Wewnątrz owocu znajduje się pestka, a w niej jadalne nasienie, długości do 2,5 cm i średnicy do 1,5 cm. Skorupka otaczająca nasienie jest na ogół tak cienka, że można ją rozłupać palcami. Gdy nasiona dojrzewają, pękają najczęś­ciej jeszcze na drzewach nie tylko ich okrywy, ale i skorup­ki. Właściwość ta ułatwia wydobycie nasienia. Trudniej natomiast wydobyć nasienie, gdy skorupka nie jest pęknięta, i przy tej czynności najczęściej uszkadza się nasiona (są one zwykle na wpół rozłupane i w Indiach nazywa się je ?śmiejącymi się orzechami”).

Orzeszki pistacjowe, zwane też po prostu pistacją, są bardzo smaczne, słodkie, przyjemnie pachnące i delikatnie oleiste, a poza tym różnią się od wszystkich innych orzechów piękną, jaskrawą, jasnozieloną barwą (kolor pistacjowy). Ta oryginalna barwa jest przyczyną wysokiej ceny orzechów pistacjowych, które kosztują zazwyczaj kilkakrotnie drożej aniżeli na przykład orzechy włoskie, brazylijskie czy pekany.

Orzechy pistacjowe zawierają 43-62% tłuszczu, 19-23% białka, 15-18% cukru.

Pistacje spożywa się nie tylko na surowo, ale przede wszystkim przerabia w przemyśle spożywczym i cukier­niczym (do wyrobu lodów, deserów, budyni, nadzienia do cukierków, marcepanów, tortów i ciast). Służą też szeroko do ozdabiania wyrobów cukierniczych. Używa się je również w sporządzaniu słynnych likierów ? Mastica, Raki.

Mistrzami w przygotowywaniu wszelkiego rodzaju ba­kalii i słodyczy z pistacji są ludy Wschodu. Słynne bakalie tureckie ? prawdziwe raha-tłukum i rahalukum składają się w znacznej części z orzechów pistacjowych.

W Indiach do najdroższych i najbardziej wyszukanych przysmaków należą orzechy pistacjowe smażone na maśle lub na tłuszczu roślinnym i podawane na gorąco.

Najwięcej jednak orzechów pistacjowych spożywa się w Azji Mniejszej ? w stanie świeżym lub solone. Niekiedy wytłacza się z nich olej.

Na liściach tego gatunku, jak również i innych pistacji, często pasożytuje owad ? galasówka (podobnie jak gala­sówki pasożytujące na dębach), który po nakłuciu tkanki liścia powoduje powstawanie narośli (galasów). Obfitują one w garbniki (zawierają ich 30-40%), toteż znalazły zasto­sowanie w garbowaniu skór, czasami też w barwieniu skór i tkanin na ciemnobrązowe lub prawie czarne kolory.

W Azji Mniejszej, a także w krajach śródziemnomor­skich rośnie kilka innych gatunków pistacji. Najbardziej znana jest pistacja lentyszek, zwana drzewem mastyk­sowym (Pistacia lentiscus, ang. Mastic-tree, am. Lentisk Pistache). Z drzewa tego, po nacięciu pnia lub drobniejszych gałązek, wycieka balsam zastygający na powietrzu w jasnożółte lub zielonkawe bryłki. Jest to mastyks (Mastix) ? aromatyczna żywica, która podczas żucia staje się miękka i przylepia się do zębów, a spalana ? wydziela aromatyczny dym o charakterystycznym terpentynowym zapachu. Toteż mastyks od starożytności, zwłaszcza u mieszkańców Blis­kiego Wschodu, używany był do żucia (celem oczyszczenia zębów, odkażenia jamy ustnej i usunięcia nieprzyjemnego zapachu z ust) oraz do kadzideł (domowych lub stosowanych w ceremoniach religijnych). Poza tym mastyks bardzo dob­rze znają aktorzy, gdyż jest to świetny środek do charak­teryzacji. Eterowy roztwór mastyksu najlepiej przykleja brody, wąsy i inne owłosienie, nie daje podrażnień skóry, a po użyciu daje się zupełnie łatwo usunąć, np. wazeliną.

Roztwór mastyksu, spirytusowoeterowy, stosować też można do utrwalania węglowych i pastelowych rysunków.

 

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.