ORZECH ARACHIDOWY

Orzechy ziemne, czyli popularne fistaszki (arachidy), wcale orzechami nie są, tylko nasionami rośliny strączkowej analogicznej do grochu czy fasoli, ale ponieważ nazwa ?orzech ziemny” jest bardzo popularna i używana na całym świecie.

Orzech ziemny, zwany także orzachą, jest jednorocznym gatunkiem ? Arachis hypogaea (ang. Pea-nut, Ground- -nut) z rodziny Leguminosae (Papilionaceae) ? strącz­kowych.

Roślina dorasta do 50 (75) cm wysokości, wykształca liście złożone z dwóch par owalnych listków oraz wypuszcza kwiaty żółte, motylkowe (typowe dla Papilionaceae). Kwiaty są niepozorne, a ich zachowanie po przekwitnieniu jest niezwykle ciekawe. Wtedy szypułki kwiatów wydłużają się i kierują ku dołowi, wpychając w ziemię tworzący się strąk, który dojrzewa pod ziemią na głębokości do 5 (10) cm.

Cylindryczne lub beczułkowate strąki orzecha ziemnego są strąkami nie pękającymi, o bruzdowanej, twardej, nieco włóknistej okrywie i zawierają po 1-5 nasion, z których każde otoczone jest cieniutką, brązową łupinką. Nasiona te nazywa się orzeszkami ziemnymi, arachidowymi lub fistaszkami. Ich skład chemiczny jest podobny do orzechów ? zawierają około 60-70% tłuszczu, do 25 (35)% białka i 5% węglowodanów, 2-5% błonnika, 6-22% substancji glicydowych, 1,5-5% substancji mineralnych (bogatych w żelazo). Z witamin występuje sporo witaminy B (0,54 mg%), E i C oraz trochę mniej (0,14 mg%) witaminy A, biotyny i kwasu pantotenowego.

Nasiona fistaszków są niezwykle pożywne z powodu wysokiej zawartości tłuszczu i białka, a poza tym bardzo smaczne. Prażone, słodzone lub solone stanowią przysmak nie tylko małych dzieci. Nadają się też ?do pojadania” ? dla ruchliwych nastolatków, sportowców i innych prowadzą­cych aktywny tryb życia (dostarczają sporo energii, gdyż są wysokokaloryczne, a także cennego białka i soli mineral­nych). Są świetnym uzupełnieniem diety wegetariańskiej, gdyż jak wszystkie nasiona strączkowe mają białko pełno­wartościowe zastępujące białko zwierzęce. Ze zmielonych orzeszków produkuje się tak zwane masło fistaszkowe, lekko solone lub lekko słodzone, przyjemnie pachnące i smaczne. Używa się go do smarowania chleba. Jest to produkt dość tani i bardzo pożywny, szczególnie nadaje się dla dzieci i młodzieży szkolnej. Masła fistaszkowego można też używać do nadziewania cukierków i czekolad.

Z ogromnej większości orzeszków ziemnych wytłacza się cenny, nieschnący, jadalny olej arachidowy (Oleum Arachidis), zawierający kwasy: arachidowy, lignocerynowy, staerynowy, palmitynowy, oleinowy i in. Olej arachidowy może być używany bezpośrednio jako tłuszcz spożywczy, ale ? poza tym ? jest dobrym surowcem do wyrobu margaryny. Znajduje też zastosowanie w przemyśle (produkcja mydeł, past, świec, pokostu i smaru) oraz w preparatyce farmaceu­tycznej do wyrobu lekarstw.

Wytłoki z nasion arachidowych ? bardzo bogate w biał­ko ? podobnie jak i nadziemne części roślin ? stanowią cenną paszę dla zwierząt gospodarskich. Mało odtłuszczone wytłoki (tzw. makuchy), zawierające do 9% tłuszczu, służą do produkcji chałwy arachidowej.

Mączka z nasion służy do wyrobu pieczywa dla chorych na cukrzycę. Poza tym z nasion arachidowych odpowiednio przetworzonych sporządza się namiastki kakao lub kawy, używane zwłaszcza w wyrobach cukierniczych.

W krajach, w których uprawia się orzechy ziemne, wy­korzystuje się je często w stanie świeżym do przyrządzania różnych potraw, podobnie jak my wykorzystujemy w tym celu groch czy fasolę.

Orzech ziemny pochodzi z Ameryki Południowej ? Brazylii i Peru, ale uprawiany jest bardzo często w krajach tropikalnych i subtropikalnych, a nawet o chłodniejszym klimacie. W Europie uprawiany jest na Półwyspie Bałkań­skim (głównie w Bułgarii i Grecji), w Hiszpanii, we Włoszech, w południowej Francji i południowych rejonach Rosji oraz Ukrainy. Dzisiejsi główni producenci orzeszków arachido­wych to: Chiny, Indie, Afryka Zachodnia i Wschodnia, USA, Argentyna, Brazylia.

Orzech ziemny aż do początków XVI wieku znany był tylko na kontynencie amerykańskim, dopiero w tym czasie, dzięki wyprawom m.in. Magellana rozprzestrzenił się w in­nych rejonach świata ? przede wszystkim w Afryce i Azji (Chiny, Indie, Indonezja). Orzech ziemny do Europy przybył w XVIII wieku, zyskał sporą popularność i zaczął być uprawiany w krajach Basenu Morza Śródziemnego.

W uprawie wymaga 5-6-miesięcznego bezmroźnego okresu, a do wzrostu ? wysokiej temperatury, co najmniej 12-15 °C. Temperatury minusowe od ?1,5 do ? 2°C uszkadzają rośliny, a temperatura ? 3°C ? nasiona. Orzech ziemny udaje się na glebach gliniasto-piaszczystych i lekkich piaszczysto-gliniastych.

Orzeszki ziemne mają wiele zalet, ale i niestety pewną wadę. Rosnąc w ziemi, stanowią bardzo ?łakomy kąsek” dla różnorodnych szkodników glebowych, w tym grzybów. Szczególnie upodobał sobie orzeszki grzyb ? kropidlak dy­mnicowy (Aspergillus fumigatus) oraz inne gatunki tego ro­dzaju (Aspergillus niger). Grzyby te zaś produkują bardzo silnie działające rakotwórcze substancje, zwane aflatoksynami. Po zbiorze rozwój tego grzyba nie zostaje zatrzyma­ny, zwłaszcza że przechowywanie wykopanych orzeszków w stosach sprzyja wzrostowi grzyba. Do handlu trafiają już strąki oczyszczone i wysterylizowane, ale nie zaszkodzi os­trożność. Z tego względu, mając do czynienia z całymi strą­kami, nie należy ich rozgryzać, aby się dostać do nasion.

Strąki wystarczy zgniatać palcami, a ręce, po tej czynności, należy starannie umyć. Najlepiej zaś orzeszki po wyłuska­niu podprażyć lekko na patelni, zwłaszcza gdy chcemy je dłużej przechowywać. Prażenie i solenie orzeszków bardzo radykalnie niszczy niebezpiecznego kropidlaka.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.